تبلیغات
کلینیک دامپزشکی دکتر نجفی - بیماری بروسلوز: تب مالت
 
درباره وبلاگ




مدیر وبلاگ : حسن نجفی
نویسندگان
صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
کلینیک دامپزشکی دکتر نجفی
کانال تلگرام ما Najafi2020@ می باشد. با ما در تماس باشید. با تشکر
صفحه نخست             تماس با مدیر           پست الکترونیک               RSS                  ATOM
بیماری بروسلوز:تب مالت
تهیه و تدوین : محمد صفا- سید علی علوی مقدم




نسبت ابتلاء مردان به زنان حدود " 5 به 1" است.



مقدمه :
بروسلوز یكی از متداول ترین  بیماری های مشترك بین انسان و حیوان است كه در تمام دنیا وجود دارد. البته دركشور ژاپن و كشورهای اسكاندیناوی، این بیماری را ریشه كن نموده اند.
بروسلای نوع بزی (بروسلا ملی تنسیس)، شایع ترین عامل ایجاد كننده این بیماری در انسان می باشد. این بیماری، بومی استان خراسان رضوی بوده و آن را در ردیف آلوده ترین استان های كشور قرار داده است.  بر اساس گزارش‌ها، تعداد افراد مبتلا، سالیانه بین ٢ تا ٥ هزار نفر می باشد. در كشورهای پیشرفته صنعتی، نسبت ابتلاء مردان به زنان حدود «5 به 1» تا «6 به 1» و میزان ابتلاء كودكان خیلی كمتر از بزرگسالان است.
متأسفانه در ایران به علت اینكه اقدامات كنترلی به دقت اجرا نمی‌شود، موفقیت چشم‌گیری در این زمینه حاصل نشده است.  تلاش‌های جدی‌تر، صرف هزینه‌های بیشتری را می‌طلبد.




عامل بیماری:
عامل این بیماری، باكتری است. باكتری در محیط سرد و مرطوب، زیر سایه و حتی در دمای انجماد برای مدت های طولانی زنده می‌ماند.  ولی تحت تأثیر اکثر مواد ضد عفونی کننده، حرارت، پاستوریزاسیون، اسیدلاکتیک و نور خورشید از بین می رود.
براساس بررسی های انجام شده، عمل پاستوریزاسیون شیر در دمای 60 درجه و به مدت 15 دقیقه، باكتری را از بین می‌برد. انجماد شیر یا خامه در  خلال تولید بستنی، باكتری را از بین نمی برد و به مدت یك ماه در خامه یا بستنی زنده می‌ماند. البته پس از یك ماه، بستنی قابل مصرف خواهد بود.
باكتری؛
در دیوارهای چوبی و كف آغل، در دمای پایین، برای مدت 4 ماه؛
درمراتع، مزارع و در مجاورت  نور خورشید 15 روز؛
در سایه به مدت 35 روز؛
در مدفوع حیوانات، بیش از یك صد روز؛
در آب به مدت یك هفته تا یك ماه؛
در خاك خشك به مدت 40 روز؛
و درخاك مرطوب برای مدت بیشتری زنده می‌ماند.



باکتری در محیط سرد و مرطوب ، حتی در دمای انجکاد برای مدت های طولانی زنده می ماند
باکتری تحت تأثیر نور خورشید از بین می رود









جدول زیر، مدت زمان بقای باكتری بروسلوز در محیط ‌های مختلف را نشان می دهد:
   مدت زمان زنده ماندن باكتری
   شرایط دمایی

محیط
40 روز
  معمولی  
خاك 

100 روز

   تابستان 
كود آبكی
170 روز
    زمستان
كود آبكی
40 روز
   دمای معمولی مواد زائد حیوانی
120 روز
    هوای سرد
مدفوع گاو

75 روز

    دمای معمولیجنین سقط شده
200 روز
    دمای معمولیترشحات رحمی

100 روز

دمای معمولیپشم 

10 روز

دمای معمولیشیر خام
30 روز
   دمای یخچال و فریزربستنی و خامه




هرگونه از این باكتری‌ها، یك حیوان را به عنوان میزبان انتخاب می‌كند. این گونه‌ی حیوانی، مخزن طبیعی به حساب می‌آید، ولی می تواند حیوانات دیگر را نیز مبتلا کند.
در جدول زیر، به این موارد اشاره شده است:

   بیماری    میزبان
گونه
 سقط جنین و تورم بیضه
سقط جنین تك گیر
-
تورم بورس
تب مواج
-
گاو (میزبان اصلی)
گوسفند و بز
شتر
اسب
انسان
سگ
گاو 
  سقط
سقط
موارد اتفاقی سقط ، دفع جرم در شیر
تب مواج
  بز (میزبان اصلی)
گوسفند
گاو
انسان
بز 
    سقط تك گیر ، تورم بند بیضه    گوسفند (میزبان اصلی)گوسفند
        سقط، تورم بند بیضه،
عقیمی دائم، تب مواج
سگ (میزبان اصلی)
انسان
سگ





   گونه بیماری‌زای گاوی:
در اصل، گاو را به عنوان میزبان  انتخاب می‌كند ولی می‌تواند به صورت ضعیف‌تر، انسان و بقیه حیوانات را نیز مبتلا سازد. در ایران، چون شرایط مراتع برای پرورش آزاد گاو فراهم نیست و در عوض شرایط برای پرورش گوسفند و بز مهیاست، موارد ابتلا به نوع گاوی کمتر دیده می‌شود.




گونه بیماری‌زای بزی:
میزبان اصلی آن، بز و گوسفند است، ولی می‌تواند انسان و حیوانات دیگر را هم آلوده كند. شایع ترین و شدیدترین نوع بروسلا كه در ایران باعث بروز بیماری تب مالت در انسان می‌شود تحت تأثیر همین گونه بزی است.




گونه بیماری‌زای گوسفندی:
میزبان اصلی آن گوسفند می‌باشد كه باعث عقیمی در قوچ ها و سقط در گوسفندان می‌شود. این گونه ، باعث بیماری انسان نمی‌شود.




گونه بیماری‌زای سگ:
میزبان اصلی آن سگ‌ها هستند و به ندرت در انسان دیده می‌شود.  معمولاً به پرورش دهندگان سگ و افرادی كه تماس زیادی با این حیوان دارند، محدود می‌شود.
در هر حال بروسلا ملی تنسیس (گونه بیماری‌زای بزی) كه میزبان اصلی آن بز و گوسفند می‌باشد، عامل اصلی بروز تب مالت انسانی در ایران می‌باشد.






تأثیر فصول سال بر روند بیماری:
در فصل بهار و تابستان كه در واقع فصل حاملگی و زایمان دام‌ها است، در اثر تماس با جفت و یا جنین های سقطی و نیز مصرف شیر این دام ها، آلودگی بیشتر است.




تأثیر شغل و موقعیت اجتماعی:
از نظر تأثیر شغلی، به ترتیب: كشاورزان، سلاخان ، قصابان، دامپروران، دامپزشكان، تكنسین‌های دامپزشکی و شاغلین در  آزمایشگاه‌ها ، بیشتر در معرض خطر ابتلا  به بیماری بروسلوز قرار دارند.
* كشاورزان، دامداران و زنانی كه ضمن خانه‌داری به امور كشاورزی و دامپروری نیز می‌پردازند؛
•    به دلیل اینكه بیشتر آنان، یك یا چند رأس دام نگه می‌دارند ؛
•    همچنین به خاطر اشتغال به حرفه دامپروری و چوپانی ، در تماس نزدیك و مداوم با فضولات دام‌ها و ذرات معلق موجود در هوای آغل و اصطبل می‌باشند؛
•    و یا آنكه بدون استفاده از دستكش، در زایمان دام ها و تخلیه جنین‌های سقط شده از رحم آنها دخالت می‌كنند ؛
•    و به علاوه، به شكل های مختلفی از لبنیات خام نیز استفاده می‌نمایند،... بیشترین تعداد بیماران را تشكیل می‌دهند.




بیماری‌زایی در دام
عفونت در گاو در هر سنی می‌تواند رخ دهد ولی معمولاً در دامی كه از نظر جنسی بالغ شده است؛ آلودگی ادامه پیدا می کند. در رحم دام ماده قندی به نام اریتریتول وجود دارد كه باعث رشد و تكثیر باكتری بروسلا می گردد. (به عبارت دیگر، محرك این باكتری به حساب می‌آید).



انتقال بیماری به گاو اغلب از طریق تماس با جنین سقط شده، جفت آلوده و ترشحات رحمی گاو آلوده صورت می‌گیرد. هرچند مخاط دهان، بینی و حلق می‌تواند راه‌ ورود باكتری باشد، ولی مخاط تناسلی اهمیت بیشتری دارد.
 احتمال انتقال از مادر به جنین نیز وجود دارد. در این موارد ممكن است گوساله متولد شده،  به سرعت بیماری را نشان ندهد، اما پس از اولین زایمان، باكتری را دفع می‌كند. توصیه می‌شود از این گوساله‌ها در تولید مثل استفاده نشود.
باكتری، پس از ورود به بدن دام، منتشر شده و بیشتر «درحیوان ماده، در بافت پستان و غده‌های لنفاوی» و «در حیوان نر، در بیضه‌ها» جایگزین می‌شود.
 همزمان با ادامه‌ی دوران آبستنی، باكتری در رحم دام رشد و تكثیر نموده، سبب التهاب رحم می‌شود و در نهایت باعث سقط جنین می‌گردد.






علائم بیماری در دام:
مهم‌ترین علامت بیماری در دام‌ها، «سقط جنین» است. ضمن آنكه هیچ نشانه دیگری مانند تب و بی‌اشتهایی ندارد. سقط، در یك سوم آخر دوران آبستنی اتفاق می‌افتد، «گاوها، از ماه پنجم آبستنی به بعد» و «گوسفندان و بزها، از ماه سوم آبستنی به بعد» دچار سقط می‌شوند.
به دنبال سقط جنین، جفت ماندگی و عفونت رحم اتفاق می‌افتد كه منجر به عقیمی و نازایی در دام می‌شود. همچنین در گاو نر، باعث تورم بیضه (اورکیت) می‌گردد.





راه های انتقال بیماری در بین دام ها:
1.    ترشحات رحمی دام های آلوده: مهم‌ترین عامل پخش باكتری بروسلا در محیط می‌باشد. به دنبال سقط جنین یا زایمان طبیعی، باكتری‌های فراوانی وارد محیط می‌شود. در صورتی که این ترشحات داخل آخورها و یا آبشخورها ریخته شود و به مصرف سایر دام‌ها برسد، باعث آلوده شدن دام های سالم می‌گردد.
2.    شیر آلوده: همچنین در دام هایی كه آلوده هستند، باكتری به پستان راه یافته و برای سال ها از طریق شیر دفع می‌شود، این اتفاق، محیط دامداری را آلوده کرده و سبب ابتلای دام های سالم می‌گردد. همچنین گوساله ، بره و بزغاله‌هایی که از شیر آلوده تغذیه می‌كنند، مبتلا به بیماری می‌شوند.
3.    اسپرم آلوده : در دام نر، باكتری بروسلا در بیضه‌ها مستقر می‌شود كه علاوه بر التهاب بیضه، امكان ابتلای سایر دام ها را از طریق دفع باكتری به وسیله اسپرم فراهم می‌سازد. استفاده از اسپرم این گونه حیوانات برای تلقیح مصنوعی، موجب انتقال آلودگی به دام‌های ماده می‌شود. در جفت‌گیری طبیعی، به علت اسیدی بودن محیط گردن رحم، این انتقال اتفاق نمی‌افتد ولی در تلقیح مصنوعی( با اسپرم الوده) ، چون میله پلاستیکی مورد استفاده تلقیح از این محیط اسیدی عبور كرده و اسپرم  را به داخل بدنه یا شاخ های رحم تخلیه می‌كند، در نتیجه، اسپرم آلوده با محیط اسیدی تماس پیدا نکرده و سبب آلودگی دام می‌شود.





4. علوفه آلوده: استفاده از علوفه‌ای که به مدفوع دام ها از جمله مدفوع گوسفند ، بز و گاو‌های مبتلا آغشته شده باشد.
5.  بوییدن دام آلوده: بوییدن دام آلوده توسط دام سالم، می‌تواند باعث انتقال بیماری شود. بنابراین بایستی دام های آلوده به بروسلوز را از سایر حیوانات جدا نمود.
6.  سگ های گله: چنانچه از جفت و جنین‌های سقط شده تغذیه كنند، به بیماری مبتلا می‌شوند.  آنگاه با ریختن ادرار، مدفوع و سایر ترشحات بدن سگ روی علوفه و یا داخل آبشخورها و تغذیه سایر حیوانات از آنها ، دام‌های سالم نیز آلوده می‌شوند.
7.تنفس: باكتری دفع شده از دام آلوده، می‌تواند از راه تنفس، دام سالم را آلوده سازد.
8. پوست و چشم:  ریختن ترشحات دام آلوده به داخل چشم و یا خراش‌های روی پوست دام سالم، باعث آلودگی آن می‌شود.
9. انتقال آلودگی از طریق مادر به جنین.





پیشگیری و كنترل بیماری در دام ها:
بهترین برنامه برای ریشه‌كن كردن بیماری در بین گاوها، عبارت است از:
1.    شناسایی حیوانات آلوده از طریق آزمایش خون و آزمایش شیر آنها .
2.    جداسازی و اخراج دام‌های آلوده از گله و کشتار آن‌ها در کشتارگاه‌های مجاز که زیر نظر دامپزشکی هستند.
3.    واكسیناسیون دام ها به شرح زیر:

واكسینه می شوند  (FD Rb 51) گوساله‌های ماده: در سن 4 تا 12 ماهگی با واكسن دُز كامل
واكسینه شوند و هر دو سال یك بار، تكرار شود ؛  Rb51 (Rd Rb51) گاوهای ماده: آبستن و غیر آبستن در سنین بیشتر از 12 ماهگی با واكسن دُز كاهیده
از 3 ماهگی تا یك‌ماه قبل از قوچ‌اندازی یا تكه‌اندازی؛  ( Rev1دُز كامل ) Fd.Rev 1بره و بزغاله‌های ماده : واكسن
هر 2 سال یک بار تزریق می‌گردد. درصورت تكرار واكسیناسیون به مدت 5 سال میزان آلودگی تا حد بسیار زیادی كاهش خواهد یافت( Rev1 دز كاهیده)  Rd Rev1 گوسفندان و بزهای بالغ ماده :  واكسن
مقدار تزریق واکسن: مقدار تزریق واکسن به گوسفند، بز، بره و بزغاله «1 سی سی» و به گاو و گوساله «2 سی سی» می باشد.
محل تزریق واكسن: در ناحیه پشت كتف دام، به صورت زیر جلدی ، تزریق انجام شود.







درمان بیماری در دام :
در مورد حیوانات، درمان مؤثر نمی‌باشد، زیرا تا آخر عمر، آلوده باقی ‌مانده و بیماری را به سایر دام ها منتقل می کنند. بنابراین تنها راه حل موجود، جداسازی و كشتار آنها می‌باشد كه توسط دامپزشكی تحت عنوان تست و كشتار انجام می‌شود. البته ضدعفونی دامداری نیز توصیه می‌شود.



بیماری‌زایی در انسان
پس از ورود باكتری به بدن انسان، به طور معمول بین یك تا سه هفته و گاهی ٦ ماه بعد، علائم بیماری ظاهر می‌گردد كه بستگی به حدت باكتری، راه ورود و دُز آلوده كننده دارد. نشانه‌های بیماری در انسان تا حد زیادی به گونه بروسلا وابسته است ، به همین دلیل بیماری به سه شكل  حاد ، تحت حاد و مزمن تقسیم بندی می‌شود.




علائم بیماری در انسان :
1.    تب: معمولاً درجه حرارت بدن، صبح‌ها طبیعی است اما در ساعات بعدازظهر افزایش می یابد. درصورتی كه بیمار در بستر استراحت كند، تب به تدریج كاهش می یابد. اما به دنبال اضافه شدن فعالیت بدنی، مجدداً افزایش می‌یابد .
2.    لرز: یا رعشه در شروع بیماری متداول بوده و با تب زیاد، همراه می با‌شد. با وجود این، درصورت شروع تدریجی بیماری با تب مختصر، ممكن است لرز مورد توجه قرار نگیرد.
3.    تعریق: ریزش عرق فراوان عصرگاهی و شبانه، از علائم متداول بروسلوز است.
4.    درد بدن و عضلات: دردهای عمومی و منتشر در بدن ، مانند درد عضلات ران، درد یك طرفه لگن خاصره، مفصل، سردرد شدید در نواحی پیشانی و گیجگاهی، دردكمر و درد در قسمت های پایینی پشت ... از نشانه ‌های عمومی بروسلوز می‌باشند. معمولاً دردها با خستگی غیرعادی، فقدان انرژی و حركت همراه می با‌شند. در موارد شدید، معمولاً بیماران ترجیح می‌دهند در بستر باقی بمانند. بی‌قراری عمومی و احساس بدحالی كلی، از ویژگی‌های این بیماری است. درد مفاصل لگن و زانو در بین گروه‌های سنی جوان‌تر رایج می‌باشد.
5.    علامت‌های معده ای- روده ای: بی‌اشتهایی ، تهوع و در حد كمتر متداول استفراغ، از علائم اولیه در بروسلوز می‌باشد. ادامه یافتن بیماری به مدت طولانی، موجب كاهش وزن می‌شود. یبوست از علائمی است كه گاهی مقدم بر اسهال، در برخی ازبیماران اتفاق می افتد. از علائم دیگر این بیماری، درد شكم است كه  با افزایش گازهای شكمی مرتبط می‌باشد. زردی یا یرقان خفیف، به ندرت تظاهری از بروسلوز می‌باشد.
6.     علائم تنفسی:‌ درد قفسه سینه و سرفه های خشك كه گاهی با تولید خلط همراه است، یكی دیگر از علائم این بیماری به شمار می‌رود.
7.    علائم ادراری- تناسلی: سوزش و تكرر ادرار و درد یك طرفه بیضه در روزهای اول بیماری، از  نشانه‌های آن است. علائم بیماری در زنان در خلال آبستنی ظاهر می شود . حاملگی ممكن است تا مرحله نهایی با زایمان طبیعی یا سقط جنین ادامه یابد. در زنان مبتلا به بروسلوز، دوره‌های قاعدگی نامنظم فعال نیز، دارای اهمیت است.
8.    افسردگی روانی: در50 درصد بیماران مشاهده می شود.








راه های انتقال بیماری به انسان:
الف) از راه گوارش: 
مصرف شیرخام و فرآورده‌های لبنی آلوده‌ی غیر پاستوریزه و یا نجوشیده مانند: خامه، پنیرتازه،  بستنی، آغوز و یا فله، معمول‌ترین و مهم‌ترین راه‌ انتقال بیماری می‌باشد. همچنین مصرف فرآورده‌های حیوانی آلوده به صورت نپخته یا نیم‌پز، مثل: جگرخام، گوشت خام، دستگاه تناسلی حیوان (دنبلان) یا رحم آلوده، می‌تواند سبب بروز بیماری در انسان شود.





مواد غذایی سنتی، نقش مهمی در انتقال بیماری دارند. با تحقیقات انجام شده توسط محققین، از 7 درصد پنیرهای تازه محلی عرضه شده در مغازه‌های مختلف مواد غذایی در ایران، باكتری نوع بزی جدا شده است. همچنین امكان جداسازی این باكتری تا 11 هفته پس از تولید پنیر، از این فرآورده وجود داشته است.




ب) از طریق تنفس:

این راه، بستگی به نحوه نگهداری حیوانات دارد. تنفس كردن از گرد و غبار آغشته به مدفوع ، ادرار و ترشحات دام های آلوده در هنگام تماس با آنها و یا تمیز كردن محیط اطراف، می‌تواند باعث ایجاد بیماری در انسان شود. همچنین ذرات آلوده به باكتری، در هنگام سقط، زایمان، كشتار و ذبح حیوان، در محیط پخش شده و در انسان تولید آلودگی می‌كند.




ج) از طریق پوست:
در صورت وجود خراش در پوست، در حین عملیات مختلف مثل دستكاری جفت و جنین سقط شده، عامل بیماری به درون بدن نفوذ می كند و فرد، آلوده می شود.
همچنین تماس مستقیم پوست با خون، ادرار، ترشحات دام آلوده و آلودگی پوست در هنگام كشتار دام، پوست‌كنی، تخلیه دل و روده و آماده كردن گوشت، می‌تواند باعث بیماری شود.
در روستاها و در محیط‌های آلوده‌ی دامداری‌ها، راه رفتن با پای برهنه و تماس پوست با فضولات ، خاك و کود حیوانات آلوده، باعث بیماری می‌شود.


د) تزریقات:
تزریق اشتباهی و اتفاقی واكسن زنده‌ی بروسلا، باعث بیماری می‌شود.
 این حادثه بیشتر در واكسیناتورهای دامپزشكی اتفاق می‌افتد.


هـ) از طریق چشم و مخاط‌ها:
پاشیدن اتفاقی مایعات، خون، ترشحات و فضولات حیوان آلوده به داخل چشم در هنگام زایمان ، كشتار دام  و ... ، پاشیدن واكسن زنده بروسلا به داخل چشم واكسیناتورها در حین واكسن زدن دام ها و ... سبب بروز بیماری می‌گردد. دلیل آن، ورود باكتری از طریق بافت مخاطی  و ملتحمه چشم می‌باشد.


و) انتقال خون و پیوند استخوان:
انتقال خون، پیوند مغز استخوان از فرد آلوده به فرد سالم  و استفاده از سوزن های مشترك در معتادان تزریقی نیز، از عوامل بروز بیماری و انتقال آن می باشد.


ز) انتقال از طریق جفت و شیر.





پیشگیری و كنترل بیماری در انسان:
1.    رعایت بهداشت عمومی توسط افراد شاغل در دامداری‌ها، کشتارگاه‌ها و سایر محل‌هایی که با دام و فرآورده‌های دامی سروکار دارند.
2.    اطلاع رسانی درباره بیماری و راه‌های پیش‌گیری از آن، به افراد در معرض خطر و در مناطق بومی به عامه مردم.
3.    پاستوریزه كردن لبنیات.
4.    خودداری از مصرف احشاء دام آلوده به بروسلوز، مثل كلیه، كبد، طحال، قلب، رحم، دنبلان و استفاده نكردن از گوشت خام این‌گونه دام‌ها.
5.    خودداری از مصرف محصولات خام دامی.
6.    دست نزدن به لاشه‌های آلوده، جنین‌های سقطی، ترشحات دام آلوده و جفت دام‌ها.
7.    استفاده از وسایلی نظیر دستكش و عینك حفاظتی در تماس با دام‌ها.
8.    گزارش موارد بیماری، به مراكز بهداشت.
9.    بیمه كردن دام‌ها و جاگیزینی دام‌های سالم به جای دام‌های آلوده.






بروسلوز انسانی را اغلب می‌توان به یك منبع حیوانی نسبت داد، پس برای كنترل آن بایستی:
1-    حیوانات آلوده را شناسایی و كشتار نمود.
2-    با واكسیناسیون صحیح و به موقع كلیه دام‌ها (گاو، گوساله، گوسفند، بز، بره و بزغاله) از ابتلاء سایر دام‌ها جلوگیری كرد.
3-    شیر و سایر مواد لبنی را پاستوریزه كرد. (هرچند موجب ریشه‌كن نمودن بیماری نمی‌شود).
4-    گوشت و مواد پروتئین حیوانی مرتباً بازرسی بهداشتی شود.
5-    آلایش دام‌های آلوده و لاشه‌های بروسلوزی مورد استفاده قرار نگیرند. (لاشه های مبتلا به بروسلوز، می‌تواند به مصرف سوسیس و کالباس برسد، چرا که طی فرایند تولید این محصولات، گوشت حرارت زیادی می‌بیند).






درمان بیماری در انسان:
بیماری در انسان قابل درمان است. به محض مشاهده علائمی که قبلاً ذکر شد، بایستی به پزشک مراجعه نموده و از مصرف دارو و درمان خودسرانه خودداری نماییم . در صورت مراجعه بموقع به پزشک؛ درمان، سریع‌تر و مطمئن تر خواهد بود.




منابع :   
VET MEDICINE- 1
 خلاصه مقالات ... همایش سراسری بروسلوز 39-31 اردیبهشت 86
3- كنترل بیماری های واگیر در انسان (دكتر جیمز چن ، ترجمه دكتر حسین صباغیان)
4- بیماری ... و انگلی (دكتر اسماعیل صائبی)
5- بیماری بروسلوز (دكتر ام. میز مادكرر ، ترجمه دكتر كامران دسته گلی ، دكتر رضوان نیزی)
6- دستورالعمل‌های بیماری‌های قابل انتقال بین انسان و حیوان سازمان دامپزشكی كشور
7- اپیدمیولوژی و كنترل تب مالت با تأكید بر دفاع بیولوژیك در كتاب همه‌گیری شناسی و كنترل بیماری های مرتبط با بیوتروریسم ، وزارت بهداشت ، انتشارات مركز مدیریت بیماری ها ، سال 1382
8- همه‌گیری شناسی بروسلوز ، در كتاب جامع بهداشت عمومی ، چاپ دوم ، وزارت بهداشت انتشارات ارجمند ، سال




نوع مطلب : نکات بهداشتی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.